Berberys pospolity

©

©Berberis vulgaris

Opis

Rodzina: Berberidaceae – berberysowate

Czasem jest też nazywany berberysem zwyczajnym. Gatunek botaniczny jest gęstym krzewem, o szerokoeliptycznych lub odwrotnie jajowatych liściach o ostro piłkowanym brzegu. Należy do grupy krzewów zrzucających liście na zimę. Kwiaty żółte, zebrane w zwisające grona o długości około 4-6 cm. Jako ciekawostkę podam, że pręciki stulają się przy najmniejszym dotyku, a to co na ogół się uważa za płatki kwiatów to w rzeczywistości są miodnikami. Ozdobą tego krzewu są też owoce w postaci prawie cylindrycznych, ostro czerwonych i wielonasiennych jagód. I tylko bardzo cierpki smak powoduje, że nie są objadane przez ludzi, są natomiast chętnie zjadane przez ptaki. W ogrodzie częściej uprawiana jest odmiana ‚Atropurpurea’ której liście w słońcu wybarwiają się dość dobrze, ale w lekkim cieniu są praktycznie zielono-buro-czerwonawe.

W ogrodach częściej uprawia się dwa inne gatunki z grupy zrzucającej liście na zimę.


Berberys Thunberga – Berberis thunbergii. Krzew w późniejszym czasie bardzo rozłożysty. Wysokość około 1,5 – 2 metrów. Ciemno brązowe pędy z węzłami uzbrojonymi w pojedyncze ciernie mają liście małe o gładkim brzegu (po tym najłatwiej odróżnić go od b. pospolitego).Liście jesienią przebarwiają się na złotoczerwony kolor. Kwiaty podobne jak u pospolitego tylko płatki kwiatu lekko zaczerwienione. Owoce ostro czerwone o dość regularnym kształcie. Z uwagi na ładne ubarwienie, niewielkie jak u wszystkich berberysów potrzeby został przez hodowców dowartościowany i dlatego posiada bardzo wiele odmian różniących się przede wszystkim pokrojem, wielkością czy wybarwieniem liści i kwiatów. To sprawiło, że łatwo dobrać odpowiednią odmianę dla swoich potrzeb, a to przekłada się na ogromną popularność jaką się cieszy.

Na temat odmian najlepiej poczytać na stronie http://www.tabaza.info/modules.php?name=Tabaza&file=index&op=Szukaj

Berberys ottawski – Berberis x ottawensis jest mieszańcem międzygatunkowym (B. thunbergii i B. vulgaris).Cechami najłatwiejszymi do odróżnienia go od wcześniejszych gatunków jest silny wzrost i znacznie większe liście. Jest szczególnie dobry na wysokie żywopłoty, zarówno te formowane jak i nieformowane.

 

Dla tych, którzy chcą i mogą wyjść poza ramy standardu proponuję nieco bardziej wymagające gatunki zimozielone. Te większe wymagania to znacznie mniejsza odporność na mróz i znacznie większe zapotrzebowanie na wodę w podłożu.

Berberys Juliany – Berberis Julianae. Krzew pochodzący z środkowych Chin o luźnym, wyprostowanym pokroju, i przeciętnej wysokości 1,5 m. Pędy pokryte długimi, trójdzielnymi cierniami i skórzastymi, wąskimi, ostro ząbkowanymi liśćmi. Część liści na krzaczku posadzonym w słońcu czerwienieje na zimę. Kwiaty są żółte z lekko zaznaczoną czerwienią zewnętrznej strony płatków. Cechuje go początkowy dość wolny wzrost.

Berberys brodawkowy – Berberis verruculosa. Ten wolno rosnący, pochodzący z Chin krzew o dość regularnym prawie kulistym kształcie ma nieco powyżej 150 cm wzrostu. Pędy ładnie się przewieszają, są zaopatrzone w trójdzielne kolce, dość drobne skórzaste liście i w odróżnieniu od wcześniej wymienionych gatunków kwiaty pojedyncze o sześciu płatkach. Nazwa pochodzi od brodawek, jakie znajdują się na jego pędach. Wart posadzenia w reprezentacyjnym miejscu.

Berberys wąskolistny – Berberis × stenophylla) Jest mieszańcem międzygatunkowym (B. darwinii i B. empetrifolia). Oba gatunki rodzicielskie pochodzą z Ameryki Południowej. Dorasta do około 3 metrów. Jego cechą charakterystyczną są wąsko lancetowate liście z lekko podwiniętymi pod spód brzegami przez co sprawiają wrażenie jeszcze węższych. Kwiaty o średnicy 1 cm, na długich szypułkach pojawiają się bardzo licznie przez co krzew  jest niezwykle dekoracyjny w czasie kwitnienia. U licznych odmian pojawiają się już w liczniejszych gronach. Ma również niziutką odmianę.

Pięknych berberysów jest jeszcze sporo gatunków lecz wymagają już miejsc, w których rzadko spada temperatura do –10 0C. W naszych warunkach wymagałyby zimowania przynajmniej w zimnych szklarniach, a więc uprawy w pojemnikach. Niestety nie wszystkie gatunki mają odmiany miniaturowe co już zupełnie wyklucza je z uprawy w naszym kraju.

Drobna uwaga – proszę nie sugerować się opisami w necie czy nowszej literaturze. Literatura ta jest tłumaczona z angielskiego, a opisy tam przedstawione dotyczą ich warunków klimatycznych nie naszych. To co u nich świetnie rośnie np. bardzo tam popularny berberys Darwina u nas wymarznie przy pierwszych silniejszych mrozach. Ewentualnie mieszkańcy okolic Szczecina mogliby zaryzykować uprawę w mocno osłoniętych od wiatru miejscach.

Występowanie

Berberys występował pospolicie w stanie naturalnym na całym obszarze naszego kraju. Był obecny w całej Europie Środkowej, Południowej i Azji Mniejszej. Kiedy odkryto, że jest tzw. żywicielem pośrednim grzybowej choroby zbóż jaką jest rdza źdźbłowa zaczęto masowo go wycinać. Obecne rolnictwo radzi sobie już z chorobą, ale jego wielkoobszarowość i intensywność to brak miedz i innych niezagospodarowanych obszarów, a to nie sprzyja ilościowemu odradzaniu się krzewu.

Wysokość

Osiąga nawet 3 metry.

Termin kwitnienia

Maj – czerwiec.

Kolor kwiatu

Żółty

Stanowisko

Literatura wszelkiej maści podaje, że uprawiamy go na stanowisku słonecznym lub półcienistym. Doświadczenie uczy, że na stanowiskach lekko ocienionych bardzo szybko ujawnia się jego skłonność do mączniaka prawdziwego.

Wymagania

Wymagania glebowe berberysu są niewielkie. Urośnie praktycznie wszędzie poza glebami podmakającymi. Oczywiście optimum stanowi gleba lekka, piaszczysto-gliniasta, o przeciętnej żyzności, raczej wilgotna i przewiewna. Przy gatunkach zimozielonych często prawidłowa ilość wilgoci w glebie decyduje czy roślina w naszych warunkach przetrwa czy nie. Związane jest to z tzw. suszą fizjologiczną. Roślina podczas ciepłych dni wyparowuje dużo wody, a nie może jej uzupełnić, bo albo ziemia jest zamarznięta, albo nadmiernie sucha. I przy tym drugim przypadku wszystkie rośliny zimozielone trzeba podlewać jeśli zimą utrzymuje się okres słonecznej i suchej pogody. Innym rozwiązaniem jest tam gdzie to możliwe okrywanie agrowłókniną nawet nie tyle przed mrozem choć także, ale głównie w celu osłonięcia liści przed promieniami słońca. Roślina wówczas nie nagrzewa się tak bardzo i nie wyparowuje tyle wody. Ma to ogromne znaczenie przy słonecznym dniu i  mroźnej nocy.

W ogrodach berberys wymaga cięcia. Oprócz wycinania połamanych czy suchych gałęzi, co najpóźniej 3 lata dokonujemy wycięcia części najstarszych pędów. Tego typu cięcie dokonywane jest wczesną wiosną, kiedy pędy są jeszcze gołe. Po kwitnieniu skracamy pędy tak by utrzymać krzew w wyznaczonych mu ryzach. Dotyczy to oczywiście krzewów sadzonych pojedynczo. Żywopłot z berberysu tniemy wg ogólnych zasad utrzymania żywopłotów.

Jeśli nie chcemy ciąć zwracajmy uwagę na właściwości odmian. Bo oprócz odmian o rozłożystych pokrojach są i odmiany o pokrojach kolumnowych, często w ramach tego samego gatunku. Są także odmiany wysokie jak i zupełnie niewielkie. Przed zakupem zróbmy wcześniej wywiad co posiadają nasze szkółki. Dowiedzmy się jak wygląda nasza odmiana za kilka lat i dopiero wówczas decydujmy co kupić.

Mrozoodporność

Gatunki zrzucające liście na zimę przetrwają zimę bez problemów. Natomiast gatunki zimozielone należy uprawiać raczej w zachodniej części kraju, a i to w miejscach zabezpieczonych przed zimowymi przeciągami. Chyba, że są to odmiany mniejszych rozmiarów i da się je okryć na zimę.

Rozmnażanie

Odmiana B.v.’Atropurpurea’ z siewu, powtarza w ok. 80% cechy rośliny rodzicielskiej.

Przez wysiew nasion, wysiewanych jeszcze na jesieni bo do wschodów potrzebują okresu przemrożenia . Najlepszy byłby inspekt bo tam przezimowałby kolejną zimę jako sadzonka i dopiero następną wiosną można byłoby wysadzić sadzonki na miejsce stałe. W międzyczasie oczywiście potrzebne by było pikowanie i uszczykiwanie wierzchołka by pobudzić do krzewienia się.

Odmiany trzeba jednak rozmnażać przez sadzonki albo półzdrewniałe pobierane przez lipiec/sierpień, albo zdrewniałe pobierane późną zimą i sadzonkowane wiosną. Oba sposoby rozmnażania omówiłam w Poradniku ogrodnika na tym blogu.

Choroby i szkodniki

Berberys jest rośliną bardzo podatną na mączniaka prawdziwego. Szczególnie szybko pojawia się on na osobnikach rosnących w cieniu, w miejscach nieprzewiewnych np. osłoniętych innymi krzewami. Także wycinanie części najstarszych pędów tuż przy ziemi poprawia cyrkulację powietrza w obrębie krzewu. Zwalczenie mączniaka jest bardzo trudne. W warunkach ogrodów leśnych lub położonych przy lasach, gdzie jest dużo siewek dębów i klonów- z reguły porażonych – to praktycznie niemożliwe.

Uwagi

Przetwory z owoców berberysu – niegdyś bardzo popularne – podnoszą odporność na infekcje, poprawiają przemianę materii, działają moczopędnie i przeciwgorączkowo. Są wspaniałym naturalnym lekiem witaminowym.

Na temat właściwości leczniczych berberysu można poczytać http://www.doz.pl/czytelnia/a1199-Nowy_obiecujacy_lek_na_alzheimera

 

 

Przypisy


Wykorzystano zdjęcia z następujących stron:

Mączniak prawdziwy – http://www.bayercropscience.pl/strony/2/i/673.php

Berberis vulgaris  i czerwone liście  – http://picasaweb.google.com/lh/photo/ElzxbwnH4xss6BB1CjHoGQ

B.gruczołkowaty -liście+kwiat – http://pl.wikipedia.org/wiki/Berberys_gruczołkowaty

Czerwone liście – http://fotobabij2.blox.pl/2008/04/Berberis-julianae-Berberys-Juliany.html

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: