Kosaciec żyłkowany

©

©Iris reticulata

Opis

Rodzina: Iridaceae – kosaćcowate

Cebulki irysa żyłkowanego są wydłużone i okryte białawą łuską, która ma cechę siatkowatego włókna.

Liście są wąskie, zielone do szarozielonych, w przekroju czworokątne i rozpoczynają wzrost w czasie kwitnienia by dalej rosnąć po kwitnieniu. Zasychają pod koniec lipca w teorii w praktyce już w czerwcu ich nie ma na powierzchni ziemi.
Kwiaty są osadzone pojedynczo lub po dwa na pędzie.  Jak u wszystkich irysów każdy kwiat ma sześć płatków, trzy odgięte do dołu, a trzy pionowo wzniesione, które są zazwyczaj mniejsze niż te odgięte do dołu.
Popularniejsze odmiany:

Cantab” – jasnoniebieski; 

Harmony” – kolor określany jako głęboko błękitne niebo; 

Ida” – lobeliowo niebieska z ciemniejszymi niebieskimi i żółtymi plamami;

Joyce” – zwany czasem ‚Sky blue’; 

Katharine Hodgkin” – blado niebieski i żółty; 

Natascha” – jasno niebieski z białymi i złotożółtymi plamami;

Pauline” – purpurowy z białymi plamkami; 

Gem Fioletowy” – fioletowo-purpurowy i śliwkowy fiolet.

Występowanie

W naturze występuje w niższych partiach gór Azji Mniejszej i Kaukazu.

Wysokość

15 cm – 20 cm. Oczywiście chodzi o wysokość liści po kwitnieniu. Pęd kwiatowy w uprawie ogrodowej rzadko przekracza 10 cm.

Termin kwitnienia

Jest to jedna z najwcześniej kwitnących roślin. Praktycznie najczęściej kwitnie tuż po zakończeniu kwitnienia przebiśniegów lub pod koniec ich kwitnienia. Więc w zależności od przebiegu pogody jest to najczęściej kwiecień. Przebieg pogody ma także znaczący wpływ na długość kwitnienia roślin. Przy chłodnej choć suchej aurze mogą kwitnąć do 6 tygodni, lecz kiedy w tym czasie wystąpi przedwczesne lato kwitnienie nie potrwa dłużej jak kilka dni.

Kolor kwiatu

Ciemnoniebieskie górne płatki i prawie takie same płatki dolne z żółtą, biało obrzeżoną plamą. Odmiany mają kwiaty w różnym stopniu niebieskie lub fioletowe często z plamkami i cętkami.

Tutaj mała uwaga: ponieważ reticulata może odnosić się także do pewnej grupy irysów trzeba wiedzieć, że do niej zaliczamy podobnego i popularnego żółtego I. danfordiae. W obiegu znajdują się zatem nie tylko odmiany tego ostatniego, ale i krzyżówki z I. recitulata. http://www.reticulatas.com/HTML%20Pages/index.html  Klikając na link można sobie trochę tych krzyżówek pooglądać. Dalsze są dostępne pod linkami z lewej strony – niebieskie napisy.

Stanowisko

Lubi stanowiska ciepłe, słoneczne lub półcieniste. Ponieważ kwitnie wcześnie tylko budynki mogą stanowić zasłonę od słońca. Proponuję sadzić tak by w okresie kwitnienia były na pełnym słońcu. Dopiero po przekwitnięciu w trakcie rozwoju liści lekki półcień będzie może nawet z korzyścią szczególnie w czasie upalnej wiosny. Niemniej proszę pamiętać irysy rosną zwartymi kępkami i w czasie wilgotnej pogody co u nas jest częściej niż słońce będą na noc zostawały mokre, pojawienie się chorób to tylko kwestia czasu. 

Wymagania i pielęgnacja

Kluczem do dobrego wzrostu tych irysów jest dobry drenaż, lecz gleba powinna w okresie wiosny dobrze utrzymywać wilgoć. Natomiast wspomniany drenaż pozwoli odprowadzić każdy jej nadmiar. Będą ceniły sobie dobre żyzne gleby. Takich jednak w ogrodach nie brakuje chyba, że są to nowo-zakładane i gleba w nich nie jest jeszcze dobrze uprawiona. Jeśli mamy gleby piaszczyste to pod żadnym pozorem nie dodawajmy do nich torfu. Wzbogaćmy je kupionym od sąsiada kompostem natomiast torf zostawmy na inne okazje. Natomiast przy glebach cięższych doskonałym rozwiązaniem byłby pół centymetrowej gramatury żwir wymieszany na dość znaczną głębokość z ziemią z dołka natomiast  spód dołka powinien mieć co najmniej 10 cm warstwę drenażową z kamyków o średnicy około 1 cm. Dlaczego tak ważnym jest przygotowanie podłoża. Pamiętajmy to roślina górska i wiosną ma wilgoci pod dostatkiem choć nie ma nadmiaru z racji typu gleby, natomiast w okresie lata kiedy w niewidocznej cebuli zachodzą procesy inicjujące powstawanie pąków na rok następny mają glebę suchą jak pieprz. Rośliny przystosowały się do takich warunków. Na nizinach mało kiedy w lipcu jest tak sucho. Stąd ten drenaż oraz kompletny brak torfu. Innym czynnikiem jest odczyn ziemi. W naturze rosną na glebach o podłożu wapiennym dlatego powinniśmy im zapewnić gleby o obojętnym odczynie. Dlatego lepszym do uzdatniania ogródkowej ziemi jest kompost, a nie torf.

Ten kto w naturze widział ogromne mocno ściśnięte kępki tych irysów musi wiedzieć, że tak będą wyglądały jeśli spodoba im się stanowisko. Wówczas co roku kwitną pięknie i szybko przyrasta kępka. Jeśli stanowisko się nie spodoba zakwitną tylko w pierwszym roku po posadzeniu, a potem może w poszukiwaniu cebul wykopiemy jakiś straszliwy drobiazg. Z tego powodu warto uprawiać te irysy w koszyczkach. Wówczas po zaschnięciu liści wykopujemy koszyczek i aż do jesieni przetrzymujemy je na sucho we w miarę chłodnym i przewiewnym miejscu. Cebule sadzi się do gruntu we wrześniu-październiku, na głębokość 8-10 cm, w rozstawie 5-10 cm. Przed zimą należy okryć posadzone cebule liśćmi zabezpieczonymi stroiszem, warstwą kompostu. Na glebach już tylko nieco cięższych warto je zabezpieczyć przed nadmiarem wody z roztopów i już jesienią postawić nad nimi dużą butelkę plastikową bez dna. Tutaj trzeba dodać, że ważnym jest głębokość sadzenia cebul. Jeśli posadzimy te drobne cebule zbyt płytko będą one miały skłonność do dzielenia się i mogą nam  w ogóle nie zakwitnąć. Będzie trzeba czekać kilka lat, aż ten drobiazg dorośnie do wielkości zdolnej do kwitnięcia. Dlatego warto co roku zasilać kępkę nowymi cebulami by mieć pewność kwitnienia. Tym bardziej, że część cebul padnie, część mimo wszystko się podzieli, a część będzie za mała by kwitnąć. Dopiero kilkuletnie kępki nie będą wymagały dosadzania nowych cebul.

Jeśli do ziemi jesienią daliśmy dużo kompostu to wiosennej dawki nawozów możemy nie stosować. Natomiast warto po zakończeniu kwitnienia dać nawóz do pomidorów lub siarczan potasu. Posiada on w swym składnie wysoką dawkę potasu potrzebną do dobrego rośnięcia owoców, a irysom przyda się do szybkiego gromadzenia zapasów w cebuli. Pod dostatkiem zapasów(duża cebula) pozwoli na szybsze procesy inicjacji pąka jak również w większym stopniu będą to 2 pąki, a nie jeden.
Mimo, że jest to roślina powszechnie wykorzystywana do przyspieszania nie polecam wykorzystywania jej w amatorskich warunkach. Raz, że jest bardzo podatna na choroby, dwa wymaga dość niskich temperatur bo w momencie kwitnienia jest dość ciemno. Nie zachowanie tego reżimu powoduje, że uzyskujemy kępkę liści i to dość wysokich i jeden marny kwiatek pomiędzy nimi. Zatem chcąc dekorować stół na jakąś wczesnowiosenną imprezę proponuję kupić i przybrać np. jak na zdjęciu żywymi gałązkami mchu torfowca. Po przyniesieniu do domu nie oczekujmy zbyt długiego kwitnienia. W domu jest za wysoka temperatura. Zatem po 2-3 dniach kwiatki mogą już przekwitnąć. Proszę od razu przesadzić roślinę do większej doniczki i do dobrej ziemi. Unikniemy w ten sposób wygłodzenia cebuli, która potem nadaje się jedynie do wyrzucenia. Po zaschnięciu liści doniczkę odstawiamy gdzieś w kąt i czekamy do jesieni, a jesienią wysadzamy do ogrodu tak jak pisałam.

Mrozoodporność

Nowe nasadzenia powinno się okrywać wszędzie. Te wieloletnie w zachodniej części kraju są w zupełności mrozoodporne. Brak mi doświadczenia jak jest po wschodniej stronie Wisły.

Rozmnażanie

Jeśli zauważymy, że nasze kępy kosaćców zaczynają marniej kwitnąć warto je podzielić na mniejsze. W tym celu tuż przed zaschnięciem liści wykopujemy i do jesieni przetrzymujemy pod dachem. Oddzielone cebulki przybyszowe warto posadzić osobno.

Kto zdecyduje się na wysiew nasion musi wiedzieć, że nie należy dopuszczać do ich przesuszenia, wysiane do gruntu od razu po zbiorze wschodzą wiosną, zakwitną po 3 latach od wysiania.

Choroby i szkodniki

Mszyce mogą atakować liście wiosną. Same nie stwarzają problemu bo wystarczy jeden oprysk i po sprawie lecz mszyce są nosicielami (wektorami w języku botaników) wirusów. Pojawienie się tychże jest zagrożeniem dla wszystkich posiadanych kosaćców, a w przypadku wirusów jedynym lekarstwem jest ognisko. Oprócz mszyc na kwiatach mogą pojawić się wciornastki. Ich działalność będzie widoczna na tych jednolicie wybarwionych płatkach w postaci malutkich okrągławych z początku prześwitujących plam. Przy większym nasileniu plamy będą się zlewać i już trudno będzie je przeoczyć.

Zwartość kępki kosaćców w mokrym okresie sprzyja pojawieniu się szarej pleśni i nie należy jej lekceważyć bo możemy w kolejnym roku mieć połowę lub mniej kwiatów.

Zastosowanie

Kosaćce żyłkowane nadają się na rabaty złożone z niskich bylin, do ogródków skalnych, można je też sadzić grupami na trawnikach. Można, choć nie polecam. Ich liście muszą zaschnąć, a trwa to co najmniej do połowy czerwca więc kosząc trawnik trzeba je omijać i potem ręcznie wokół nich docinać trawę. Nadają się także do pędzenia – wtedy kwitną zimą i wczesną wiosną. Jeśli nie zastosujemy się do wcześniejszych zaleceń cebulki po wypędzeniu kwiatów są tak wyeksploatowane, że najczęściej posadzone do gruntu nie przeżywają zimy lub w najlepszym razie podzielą się na kilka drobnych i trzeba kilku lat by z tego drobiazgu urosły cebule zdolne wydać kwiat.

Uwagi

Iris to grecka bogini tęczy, która rozpinała swój siedmiobarwny łuk nad ziemią. Natomiast łacińska nazwa nazwa gatunkowa ”reticulata” wzięła się od nazwy „reticula” – siateczka i odnosi się do wzoru na zewnętrznej okrywie cebuli.

Przypisy


Wykorzystano zdjęcia z następujących stron:

Pędzone – http://www.portlandmonthlymag.com/blogs/plantwise/tag/gardening-tips/page/2/

Reklamy

Komentarze 2 to “Kosaciec żyłkowany”

  1. Damian Says:

    17 marca. Pierwsze 2 zakwitły. Przez tą zimo-jesienio-wiosnę większość badylków głupieje bo skoro te kosaćce kwitną po przebiśniegach to co ma na to powiedzieć rannik cylicki? 🙂

    • zojalitwin Says:

      No cóż na te kaprysy pogodowe ja używam duże butelki bez dna i jak tylko na coś się zanosi to stawiam nad rośliną. Czasem nie najgorzej jest z mrozem ale znaczne spustoszenia może poczynić nadmiar wody z nieba.


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: