Zarzyczka górska

©

Cortusa matthioli

Opis

Rodzina: Primulaceae – pierwiosnkowate

Roślina w naszym kraju na liście gatunków chronionych z uwagi na bardzo małą liczbę stanowisk na których występuje.

Pod ziemią ma niewielkie, poziomo usytuowane, tuboidalne kłącze, z którego wyrasta bardzo duża ilość cienkich i niezbyt długich korzeni. Bezpośrednio z kłącza na długich ogonkach wyrastają okrągławe w zarysie lecz dość głęboko klapowane liście. Brzeg liści jest ząbkowany, a nasada liścia głęboko sercowata. Zarówno liście jak i ogonki mają lekko rdzawe owłosienie. Także bezpośrednio z kłącza wyrasta głąbik zakończony baldaszkowatym kwiatostanem złożonym od 3 do 19 kwiatków. Same kwiatki mają dzwonkowatą budowę. Są około 0,5 cm długości o zwisających główkach.

  Po zapyleniu pojawia się owalna większa od kielicha torebka z bardzo wieloma nieregularnymi w kształcie nasionami.

 Po dojrzeniu otwiera się pięcioma klapkami na wierzchu. Nasiona są przystosowane do przemieszczania się wraz z wodą strumieni.

Na podstawie mało widocznych dla amatora różnic wywołanych warunkami siedliskowymi roślinę podzielono na sześć form botanicznych. U nas w kraju występuje tylko jedna – Cortusa matthioli var. sibirica zwana zarzyczką syberyjską.

Występowanie

Występuje tylko w wilgotnych i ocienionych miejscach w górach całej Europy.

Wysokość

Kępka liści to około 20 cm natomiast pęd kwiatowy może dorosnąć do 40 cm.

Termin kwitnienia

Kwitnie dość długo poczynając od maja i często kończąc na początku lipca.

Kolor kwiatu

Różowy.

Stanowisko

Najlepszym miejscem będzie dla niej wystawa chłodna czyli typowo wschodnia. Dobrze też będzie rosła i kwitła na wystawach północno wschodnich i północno zachodnich. Nie mając takowych można ją posadzić na mniej korzystnym stanowisku, ale wówczas koniecznym stanie się podlewanie by podłoże było stale lekko wilgotne i musi być ocieniana w gorętszych częściach dnia.

Wymagania i pielęgnacja

Gleba powinna być o wysokiej zawartości próchnicy, bardzo przepuszczalna, stale lekko wilgotna i co nie mniej ważne o co najmniej obojętnym odczynie. Doświadczenie uczy, że nie ma jej co sadzić na glebach kwaśnych. Mając takowe koniecznym będzie nieco przystosowanie gleby jeszcze przed sadzeniem rośliny. Jeszcze jesienią wapnujemy co najmniej metr kwadratowy ziemi węglanem wapnia. Wiosną ziemię z dużo za dużego dołka mieszamy z kompostem przynajmniej pół na pół. Poprawi nam to zawartość próchnicy i ułatwi utrzymywanie wody w glebie. Taką mieszankę dajemy na dno dołka, wstawiamy roślinę nie głębiej niż rosła w doniczce i zasypujemy dołek resztą mieszaniny. Jeśli roślina rośnie w mniej korzystnych dla siebie warunkach należy zadbać o utrzymanie podłoża stale wilgotnego i jak najchłodniejszego. Pomoże nam w tym ściółkowanie ziemi. Z uwagi na wymagania rośliny -gleby obojętne lub zasadowe – nie może to być kora bo ta zakwasza glebę. Do tego celu dobrze nadaje się szary grys kamienny. Można kupić woreczek w sklepie akwarystycznym. Wybieramy ten o grubszych kawałkach. Takie wyściółkowanie ma jeszcze tę zaletę że będzie znakować nam teren na którym rośnie, ponieważ po wydaniu nasion roślina zasycha i łatwo uszkodzić jej pąki na rok następny znajdujące się tuż pod powierzchnią ziemi podczas późno letnich prac przy motyczeniu i usuwaniu chwastów.

Jesienią kolejnego roku znów nieco wapnujemy gleby kwaśne, natomiast wiosną dokładamy nieco kompostu i dawkę azofoski. Wszystko mieszamy z glebą i podziwiamy wschodzącą roślinę. Przypominam o ostrożności by nie uszkodzić pąków. Jeśli chcemy mieć dobre nasiona zostawmy jeden czy dwa kwiatostany, a resztę wytnijmy. Wówczas roślina nie będzie się tak mocno wysilała i nasiona będą dorodniejsze.

Mrozoodporność

Na mróz jest odporna. Kto ma gleby torfiaste powinien pomyśleć o ochronie przed nadmiarem wody w zimie. Roślina jest w stanie uśpienia i wówczas wygnije jeśli korzenie będą w wodzie.

Rozmnażanie

Przez podział rozrośniętych egzemplarzy, ale znacznie lepiej przez wysiew nasion.  Nasiona są drobne i wciskamy je tylko do podłoża lecz nie przykrywamy ziemią. Na dobrych stanowiskach roślina daje samosiew.

Choroby i szkodniki

Poza nadmiarem wody w okresie zimy i związane z tym kłopoty to roślina z gatunku tych zdrowych.

Zastosowanie

Roślina do typowo cienistych ogrodów. Można nią obsadzać naturalne zbiorniki wodne. Na skalniakach sadzić między skałkami lecz tam gdzie słońce kończy swe działanie najpóźniej około godziny dziesiątej lub rozpoczyna około 17 – 18-tej.

Uwagi

Nazwę rodzajową Cortusa nadał roślinie włoski botanik XVI stulecia, Pierandrea Matthioli. Uczynił to dla uczczenia pamięci swego przyjaciela Giacomo Antonio Cortuso, botanika i opiekuna Ogródu Botanicznego w Padwie, zmarłego w . 1593 roku, który jako pierwszy zwrócił uwagę na zarzyczkę w Alpach. Nazwę gatunkową Matthioli wprowadził z kolei w XVIII w. Karol Linneusz, uwieczniając w ten sposób samego Matthioliego, zmarłego w 1577 roku.

Obecna nawa rodzajowa Primula to zdrobnienie od łacińskiego słowa prima = pierwszy. Odnosi się to faktu, że wiosną kwitną praktycznie jako pierwsze.

Epitet gatunkowy matthioli pozostał bez zmian.

Przypisy


Wykorzystano zdjęcia z następujących stron:

Owoce – http://www.actaplantarum.org/floraitaliae/viewtopic.php?t=5359&

Nasiona –http://gaia.cxr.no/index.php?site=default/637/1838

Cortusa matthioli – http://em.ca/garden/per_cortusa_matthioli1.html

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: